Çfarë është adoleshenca?
Adoleshenca është periudha e jetës që shënon kalimin nga fëmijëria në moshën e rritur. Ajo zhvillohet në nivel fizik, psikologjik dhe social.
Edhe pse fillimi i adoleshencës përkon me fillimin e pubertetit, ai nuk kufizohet vetëm në efektet e pubertetit; është gjithashtu një konstrukt shoqëror i ndikuar nga normat kulturore dhe mjedisi socio-arsimor. Në vendet e industrializuara, adoleshenca përgjithësisht konsiderohet të zgjasë nga mosha 10 deri në 24 vjeç, me variacione midis individëve.
Ndryshimet që përjetojnë adoleshentët çojnë në një riformësim të marrëdhënies së tyre me botën, me veten dhe me të tjerët. Kjo periudhë transformimi i bën të rinjtë veçanërisht të prekshëm: identiteti i tyre po formohet, pikat e tyre të referencës po evoluojnë. Është pikërisht kjo paqëndrueshmëri kalimtare që i bën ata më të ndjeshëm ndaj sjelljeve të caktuara të rrezikshme.
Në fakt, adoleshenca karakterizohet në veçanti nga një nevojë për eksperimentim, një kërkim për ndjesi dhe risi, si dhe nga një nivel (relativisht) i lartë i marrjes përsipër të rrezikut, për shembull me konsumin e produkteve të duhanit dhe/ose nikotinës.
Zhvillimi i trurit
Këto ndryshime fizike dhe psikologjike ndodhin nëpërmjet rimodelimit gradual të trurit. Gjatë gjithë adoleshencës, truri riorganizon rrjetin e tij të lidhjeve nervore: forcon ato që përdoren më shumë nga përvojat dhe të mësuarit, dhe braktis ato që janë bërë të panevojshme. Përvojat pozitive (angazhimi në një detyrë të re, krijimi i marrëdhënieve kuptimplote, të mësuarit) konsolidojnë qarqet e lidhura me aftësitë emocionale, sociale dhe njohëse. Anasjelltas, përvojat negative (stresi psikologjik i përsëritur ose i zgjatur, trauma) mund ta pengojnë këtë zhvillim dhe ta dobësojnë shëndetin mendor në planin afatgjatë.
Korteksi prefrontal, i cili rregullon emocionet, vendimmarrjen dhe planifikimin, është rajoni i fundit i trurit që zhvillohet. Papjekuria e tij mund të shpjegojë impulsivitetin dhe marrjen e rreziqeve në kurriz të vendimmarrjes së menduar mirë. Fakti që rajoni i trurit i përfshirë në emocione, stres dhe kushtëzimin rimodelohet më herët, gjatë pubertetit, mund të shpjegojë pse adoleshentët janë më të prekshëm ndaj efekteve neurotoksike të substancave psikoaktive sesa të rriturit.